Najnowsze badania cukrzycy typu 1

Próby modyfikacji procesów autoimmunologicznych mających na celu spowolnienie rozwoju cukrzycy typu 1, a w przyszłości jej wyleczenia są coraz bardziej intensywne

Badania nad wczesnymi stadiami rozwoju cukrzycy typu 1 stały się intensywniejsze w związku ze wzrostem dostępności badań genetycznych i immunologicznych.
O ile wyniki badań nad spowalnianiem rozwoju choroby są obiecujące, o tyle możliwości całkowitego wyleczenia choroby wydają się jeszcze dość odległe.

Jak powstaje cukrzyca typu 1?

Ryzyko rozwoju cukrzycy typu 1 związane jest z układem genetycznym. W populacji rasy białej predyspozycje genetyczne określają swoiste kombinacje alleli DR i DQ genów układu HLA. Wykonanie badań genetycznych tuż po urodzeniu może pozwolić na oszacowanie ryzyka rozwoju cukrzycy i identyfikację osób z 10-krotnie większym ryzykiem zachorowania na cukrzycę typu 1.

W zaleceniach ISPAD (International Society for Pediatric and Adolescent Diabetes) z roku 2014 omówione zostały fazy rozwoju cukrzycy typu 1, które podzielono na 6 etapów (patrz ramka).

Trzy pierwsze fazy określa się mianem cukrzycy przedklinicznej. W tym okresie następuje rozwój procesów autoimmunizacji charakteryzujący się obecnością autoprzeciwciał przeciwko wyspom trzustki. Wśród tych przeciwciał wymienić należy: przeciwciała przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego (a/GAD), przeciwko fosfatazie tyrozyny (IA2), przeciwinsulinowe (IAA) oraz przeciwciała przeciwko transporterowi cynku (ZnT8).

Narastanie procesów autoimmunizacji prowadzi do destrukcji komórek beta. Upośledzenie wydzielania insuliny prowadzi do rozwoju cukrzycy. Obecnie uważa się, że rozwój choroby zależy nie tylko od uwarunkowań genetycznych, ale rolę odgrywają również czynniki środowiskowe, które mogą regulować tolerancję immunologiczną. Obecnie prowadzonych jest szereg międzynarodowych programów badawczych nad czynnikami wyzwalającymi i chroniącymi dzieci ze zwiększonym genetycznym ryzykiem zachorowania.

Fazy rozwoju cukrzycy typu 1

I faza: Autoimmunizacja (obeność autoprzeciwciał przeciwko wyspom trzustki), normoglikemia, brak objawów.

II faza: Autoimmunizacja i nieprawidłowa glikemia (nieprawidłowy wynik doustnego testu tolerancji glukozy [OGTT] i/lub nieprawidłowa glikemia na czczo [IFG]), brak objawów.

III faza: Autoimmunizacja, wynik OGTT typowy dla cukrzycy, glikemia na czczo typowa dla cukrzycy, brak objawów.IV faza: Ujawnienie się cukrzycy typu 1.

V faza: Faza przewlekła cukrzycy typu 1.

VI faza: Faza przewlekła cukrzycy typu 1, obecne powikłania.

Nad czym pracują naukowcy?

Wśród programów naukowych dotyczących profilaktyki pierwotnej wymienić należy BABY DIET, w którym badano wpływ opóźnienia ekspozycji na gluten dzieci z grupy ryzyka; program FINDIA, gdzie badano wpływ stosowania mleka zmodyfikowanego czy program TRIGR z zastosowaniem hydrolizatu kazeiny. Aktualnie prowadzone jest także badanie Nutritional Intervention to Prevent Type 1 Diabetes oceniające wpływ suplementacji kwasów tłuszczowych omega-3. Programy te nie dały na razie ostatecznych wyników, jakkolwiek obserwowane są opóźnienia w narastaniu miana autoprzeciwciał. Na ostateczną ocenę wyników tych programów trzeba jeszcze poczekać.

W celu spowolnienia kolejnych etapów rozwoju cukrzycy typu 1 (faza IV,V,VI) stosowane są próby prowadzenia profilaktyki wtórnej. Między innymi jest to program ENDIT z zastosowaniem nikotynamidu oraz program DPT z zastosowaniem małych dawek insuliny, a także program TrialNet Oral Insulin. Programy te wymagają jeszcze ostatecznej oceny.

Ostatnio znalazły zastosowanie, także w Polsce, programy wykorzystujące limfocyty T regulatorowe (Treg). (O metodzie szeroko pisaliśmy w Szugarfriku nr 11/2015 oraz 11/2012 – artykuł dostępny jest również na www.szugarfrik.pl/2015/10/09/szczepionka-przeciw-cukrzycy-typu-1/). Tymi metodami niestety nie można jeszcze wyleczyć cukrzycy, ale spowalniają one wyraźnie jej rozwój. W ostatnio opublikowanych zaleceniach towarzystw naukowych (ADA, ISPAD) omówione zostały wskazania do stosowania profilaktyki. O ile próby stosowania profilaktyki wtórnej nie budzą wątpliwości o tyle stosowanie profilaktyki pierwotnej jest przedmiotem dyskusji. Problem polega na metodach doboru pacjentów, u których badania takie winny być przeprowadzane.

Badania profilaktyczne mające na celu wykrycie wczesnych stadiów rozwoju cukrzycy przeprowadzane są w grupach wysokiego ryzyka. Takie ryzyko jest szczególnie wysokie u bliźniąt oraz u rodzeństwa dzieci chorych na cukrzycę typu 1. Skumulowane ryzyko rozwoju cukrzycy typu 1 u monozygotycznych bliźniąt wynosi 65–70%. Duże ryzyko tej choroby obserwowano również u rodzeństwa dzieci chorych na cukrzycę typu 1, u których obecne są geny HLA DR3-DQ/DR4-DQ8, wówczas ryzyko może wynieść 80%. Rozpoznanie stadium 1 cukrzycy typu 1 opiera się na obecności dwóch przeciwciał przeciw komórce beta. U dzieci najmłodszych rozwój choroby nastąpić może już przy obecności jednego z przeciwciał, zwłaszcza przy ich wysokim mianie.

Autorzy są na ogół zgodni, że w chwili obecnej ten system klasyfikacji powinien być używany do badań naukowych, gdzie może pomagać w projektowaniu badań klinicznych, nie jest on jednak jeszcze przydatny do szerzej stosowanej terapii.

U dzieci w fazie I z dwoma lub więcej przeciwciałami przeciw komórkom beta z prawidłową glikemią 5 i 10-letnie ryzyko przejścia w stadium 3 wynosi odpowiednio 44% i 70%, a ryzyko w ciągu dalszego życia wynosi 100%.

W opublikowanych ostatnio zaleceniach ADA (American Diabetes Association) rekomendowane jest poinformowanie krewnych osób chorych na cukrzycę typu 1 o możliwości badań w kierunku ryzyka rozwoju cukrzycy typu 1. Badania takie obejmują testy przesiewowe w celu identyfikacji genotypów HLA predysponujących do rozwoju cukrzycy typu 1 oraz ocenę biomarkerów, czyli miana autoprzeciwciał. Przeciwciała biorące udział w patogenezie cukrzycy typu 1 wykrywane są po 6. miesiącu życia, najczęściej wśród dzieci między 9. a 24. miesiącem życia. Przy stwierdzeniu obecności przeciwciał mogą być prowadzone okresowe badania mające na celu wczesne wykrycie hiperglikemii i rozpoznanie cukrzycy.

W zaleceniach ISPAD (International Society for Pediatric and Adolescent Diabetes) wyrażony został pogląd, że obecnie nie ma wskazań do badań przesiewowych, poza badaniami prowadzonymi w ramach programów naukowych.

U dzieci, u których cukrzycę rozpozna się w fazie przedklinicznej (autoimmunizacja, nieprawidłowy wynik OGTT czy nieprawidłowa glikemia na czczo, typowe dla cukrzycy, przy braku objawów klinicznych), przy stężeniu HbA1c > 6,5% rozważyć należy rozpoczęcie insulinoterapii.

Na zakończenie jeszcze raz należy podkreślić, że aktualnie nie jest jeszcze znany lek, który długotrwale przywracałby funkcje komórek beta.

Piśmiennictwo na prośbę dostępne w redakcji

autor: prof. dr hab. med. Ewa Otto-Buczkowska

Tags

You may also like...

0 thoughts on “Najnowsze badania cukrzycy typu 1”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *