Nadwaga i otyłość. Nie tylko problem „dwójek”


Przez wiele wieków otyłość traktowano raczej w kategoriach defektu kosmetycznego niż w kategoriach zdrowotnych. Badania ostatnich lat dowodzą jednak niezbicie, iż tkanka tłuszczowa jest nie tylko miejscem gromadzenia wysokoenergetycznych związków jako materiału zapasowego, ale również charakteryzuje się wysokiego stopnia aktywnością hormonalną

Tkanka tłuszczowa, zwłaszcza biała, produkuje wiele substancji o charakterze hormonalnym i parahormonalnym stąd też zwiększenie jej ilości w organizmie prowadzi do wielu bardzo poważnych schorzeń o podłożu metabolicznym. Znaczenie ma lokalizacja nadmiaru tkanki tłuszczowej. Niebezpieczna jest zwłaszcza „otyłość trzewna” tzn. gromadzenie się tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej, a także odkładanie się tłuszczów w tkankach innych niż tkanka tłuszczowa – w wątrobie, mięśniach, nerkach, trzustce czy sercu. Jeśli do otyłości trzewnej dołączy się insulinooporność, mówimy o zespole metabolicznym.

Klasyfikacja otyłości
Stopień nadwagi i otyłości oceniamy przy pomocy różnych wskaźników. Najprostszy to wskaźnik BMI (body mass index) oraz obwód talii.
Bardzo przydatnym do oceny nadwagi jest pomiar obwodu talii. U Europejczyków obwód talii kobiety nie powinien przekraczać 80 cm, a mężczyzn 94 cm.
U dzieci te pomiary powinny być weryfikowane w oparciu o tablice centylowe, opracowane dla poszczególnych grup wiekowych, oddzielnie dla dziewcząt i dla chłopców. Prawidłowo nie powinny przekraczać 75 centyla.


Otyłość brzuszna – zespół metaboliczny
Szczególnie niebezpieczne dla zdrowia jest nagromadzenie się tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej tak zwana „otyłość brzuszna”. Rozwija się wtedy „zespół metaboliczny”, w którym obok otyłości, charakteryzujacej się zwiększeniem obwodu talii, występuje nadciśnienie oraz zaburzenia metabolizmu glukozy i lipidów.
Ten typ otyłości prowadzi do rozwoju wielu schorzeń, w tym schorzeń o podłożu metabolicznym. Zwiększona bowiem ilość tkanki tłuszczowej, głównie białej, powoduje, że zwiększa się poziom wydzielanych przez nią różnorodnych substancji o charakterze hormonalnym i parahormonalnym. To prowadzi do zaburzeń metabolicznych oraz do uszkodzenia śródbłonka naczyń i schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Schorzenia dotyczą także innych układów. Obok schorzeń o podłożu metabolicznym nadmierne nagromadzenie się tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej może prowadzic również do wystąpienia schorzeń spowodowanych uciskiem na sąsiadujące narządy, takich jak refluks żołądkowo-przełykowy czy zespół bezdechu sennego. Jednym z powikłań otyłości są zmiany w układzie kostno-stawowym. Wieloletnie obciążenia nadmierną masą ciała prowadzą do zmian zwyrodnieniowych w obrębie stawów i kręgosłupa.

Otyłość dzieci i młodzieży
Coraz większym problemem staje się występowanie nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży. Wiele wskazuje na to, że otyłość pojawia się już w okresie wczesnego dzieciństwa. Często rozpoczyna się otyłością matki. Walka z otyłością dzieci powinna rozpocząć się już w czasie ciąży (odpowiednia dieta matki, aktywność fizyczna), a następnie trwać od okresu wczesnego dzieciństwa. Przyrost masy ciała w pierwszych 6 miesiącach życia jest spowodowany przede wszystkim przyrostem tkanki tłuszczowej, przyrost masy beztłuszczowej następuje głównie po tym okresie.
Dawniej uważano, że o występowaniu zespołu metabolicznego można mówić dopiero u młodzieży powyżej 16. roku życia. W tej chwili już wiemy, że cechy rozwijającego się zespołu metabolicznego pojawiają się już u dzieci w wieku 6‒10 lat, jeśli obwód talii oscyluje w granicach 90 centyla. Wówczas już można stwierdzić zaburzenia metabolizmu lipidów i glukozy, a także nieprawidłowości ciśnienia tętniczego krwi manifestujące się zniesieniem fizjologicznej różnicy pomiędzy ciśnieniem krwi dziennym i nocnym, co jest pierwszym sygnałem nieprawidłowości w układzie sercowo-naczyniowym.
Z uwagi na wielkie zagrożenia występowaniem powikłań w układzie sercowo-
-naczyniowym (i nie tylko), jakie niesie ze sobą występowanie zespołu metabolicznego, bardzo ważne jest możliwie najwcześniejsze jego rozpoznanie i wdrożenie leczenia. Z tymi działaniami nie należy czekać na rozwój cukrzycy. Ponieważ, jak wcześniej wspomniano, u podstaw zespołu metabolicznego leży insulinooporność, należy więc wdrożyć działania zmierzające do jej zmniejszenia.

Rola otyłości w cukrzycy typu 1
Nadwaga jest jednym z podstawowych czynników prowadzących do wystąpienia cukrzycy typu 2, nie jest ona jednak obojętna dla chorych z cukrzycą typu 1.
Nadwaga u chorych z cukrzycą typu 1 jest często wynikiem „przeinsulinowania”.
Pacjenci próbują utrzymać prawidłowy profil glikemii poprzez zwiększanie dawek insuliny. Tym sposobem powstaje „błędne koło”. Zwiększanie dawek insuliny bez ograniczenia dowozu kalorii prowadzi do wzrostu masy tkanki tłuszczowej, a to zwiększa insulinooporność. Przerwanie tego „błędnego koła” wymaga radykalnych zmian w żywieniu i w trybie życia.


Profilaktyka i leczenie otyłości
Wśród działań profilaktycznych na pierwszym miejscu wymienić należy zmniejszenie otyłości poprzez zastosowanie restrykcyjnej diety, a w miarę możności, jeśli ogólny stan zdrowia chorego na to pozwala, również zwiększenie aktywności fizycznej. Bardzo ważna jest systematyczna kontrola wagi przez pacjenta przynajmniej raz w tygodniu, najlepiej na tej samej wadze rano na czczo, bez odzieży.
Zalecane jest, aby aktywność fizyczna dostosowana była do stanu zdrowia pacjenta. Jeśli nie stwierdza się poważnych schorzeń to dla osób dorosłych, rekomendowana aktywność fizyczna to 60‒90 min umiarkowanego wysiłku fizycznego codziennie, a 2‒3 razy w tygodniu zastosować można ćwiczenia oporowe. Zakres aktywności fizycznej powinien być uzgodniony z lekarzem prowadzącym pacjenta.
Redukcja masy ciała powinna być powolna, ale systematyczna. U osób dorosłych zalecana jest utrata 1 kg masy ciała tygodniowo w pierwszym miesiącu leczenia, a następnie 0,5 kg tygodniowo w następnych miesiącach.
Przyjmuje się, że już 10% utrata masy ciała powoduje obniżenie ciśnienia krwi (zarówno skurczowego jak i rozkurczowego) o około 10 mmHg. Taki sam spadek masy ciała, zmniejsza wartość triglicerydów o ponad 30% i o ponad 15% spadek wartości cholesterolu LDL.

Podsumowanie
Jeśli zastosowanie diety i zwiększenie aktywności fizycznej okaże się niewystarczające konieczne jest zastosowanie leczenia farmakologicznego.
U osób z cukrzycą typu 1, leczonych insuliną, bardzo ważne jest staranne wyrównanie metaboliczne w sposób zapobiegający „przeinsulinowaniu”. Konieczne są ograniczenia w dowozie kalorii, a także zwiększenie wydatkowania energii poprzez zwiększenie aktywności fizycznej.
Pamiętać należy, że warunkiem skuteczności leczenia jest możliwie najwcześniejsze rozpoznanie zespołu metabolicznego, nim jeszcze dojdzie do poważnego, nieodwracalnego uszkodzenia naczyń.

Ewa Otto-Buczkowska
Piśmiennictwo na prośbę dostępne w redakcji

Tags

You may also like...

0 thoughts on “Nadwaga i otyłość. Nie tylko problem „dwójek””

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Szugarfrik cukrzyca

Cukrzyca – słowo budzące niepokój nawet u tych, którzy nie mieli z nią bezpośredniej styczności. To choroba, która dotyka prawie 3 miliony Polaków z czego część nawet nie wie, że choruje. Jak z nią walczyć? Czy prowadzenie dotychczasowego życia z cukrzycą jest możliwe? I w końcu – jaka dieta jest wskazana dla wszystkich, którzy muszą zmagać się z chorobą?

Na wszystkie te pytania jest odpowiedź i znajdziesz ją właśnie u nas! Stworzyliśmy portal oraz magazyn, które są prawdziwymi kompendiami wiedzy nie tylko dla diabetyków (zarówno tych którzy chorują na najbardziej powszechną cukrzycę typu 2, typu 1, jak i dla tych z innymi typami) , ale również ich rodzin, lekarzy, edukatorów oraz wszystkich innych osób, które chcą znaleźć wartościowe informacje w sprawdzonym miejscu!

Szugarfrik – wiedza i nie tylko
Naszą misją jest przede wszystkim przekazywanie wiedzy dotyczącej choroby, jaką jest cukrzyca, jej objawów i powikłań, sposobów radzenia sobie z nią i nie tylko. Pokazujemy najlepsze diety, wskazujemy najnowsze osiągnięcia medycyny i dostarczamy świeże aktualności, które z pewnością zainteresują wszystkich diabetyków.

Jednak wiedza to nie wszystko – zadbamy również o dobry humor każdego kto odwiedzi naszą stronę albo otworzy magazyn, opowiemy historie innych diabetyków – zarówno tych znanych, jak i zupełne zwyczajnych, a także porozmawiamy o sporcie czy kulturze. Oczywiście ważnym miejscem w naszym magazynie jest rubryka, której tematyką jest dieta osób zmagających się z cukrzycą – dzięki niej dowiecie się jak przygotowywać dania, które będą nie tylko zdrowe, ale też smaczne. Jednym słowem – wszystko w jednym miejscu!

Na stronie znajdziesz nie tylko nowinki, ale również cofniesz się do informacji sprzed jakiegoś czasu – wszystko dzięki naszemu bogatemu archiwum!

Dlaczego warto nas czytać?
Przede wszystkim z powodu naszej dużej wiedzy oraz chęci przekazywania wyłącznie sprawdzonych i w stu procentach wartościowych informacji. Jesteśmy pozytywnymi ludźmi i dlatego chcemy zaszczepiać w Czytelnikach pozytywną energię, jednocześnie informując o tym, co ważne. Posiadamy wiele lat doświadczenia w tej dziedzinie, cukrzyca nie ma przed nami tajemnic i jesteśmy przekonani, że nie jest końcem świata – o tym chcemy przekonywać diabetyków na każdym kroku.

Bo cukrzyca jest chorobą, z którą można spokojnie żyć ciesząc się pełnią życia, mimo że odpowiednia dieta jest ważnym elementem leczenia (w cukrzycy typu 2) i samokontroli. Wystarczy ją poznać, znaleźć własne sposoby na radzenie sobie z ograniczeniami, jakie narzuca i nie myśleć o cukrzycy jako o czymś, co zakłóca codzienność.